تبلیغات
...تاریخ اردکان... - قلعه ی یغمیش
اردکان یونان کوچک شاد باش ... ... تاابد سر زنده وآباد باش

قلعه ی یغمیش

نویسنده :EHSAN A.A
تاریخ:چهارشنبه 6 اردیبهشت 1391-04:39 ب.ظ


شهادت جانسوز ام ابیها، حضرت فاطمه زهرا (س) تسلیت باد


شعری از مرحوم آیت الله محمدحسین بهجتی (شفق) در عزای فاطمه زهرا (س)

خانه خاموش

بعد از تو ای انیس دل داغدار من

باشد چو شب، سیاه، همه روزگار من

تارخ نهفته ای ز من ای مهر تابناک

بارد ستاره، دیده اخترشمار من

دور از تو نیست خواب و قرارم به چشم و دل

بی توست غصه بار دل و گریه کار من

زهرای من ز داغ تو شد خانه ام خموش

آتش گرفت جان و دل بی قرار من

از سوز دل بنالم و ترسم که از قضا

گردد دراز، زندگی رنجبار من

ای کاش آمد از تن من جان من برون

همراه ناله های اسف خیز زار من

گر سرزنش نبود، به روی مزار تو

ماندم همیشه تا گذرد روزگار من

گر پیکرت به خاک نهان شد ز دیده ام

کی می روی تو از دل پرانتظار من

من می روم ز خاک تو، اما خیال تو

باشد همیشه همدم من در کنار من

نقش توأم به دیده و یاد توأم به دل

از توست این دو، بهر ابد یادگار من

 

قلعهی یغمیش

یغمیش از نظر ریشه‌شناسی، ریشه و وجه تسمه‌، چندان مشخص نیست ولی در كتب تاریخی یغمیش را نامی مغولی و برگرفته از آثار یغمیش شحنه اصفهان در عصر غازان‌خان می دانند[ایرج افشار، یادگارهای یزد]. این بنای جالب و عجیب شالوده‌ای سنگی و با ملات گل وآهك دارد. البته این شالوده‌ی اوّلی بنا بوده كه به احتمال زیاد، به دوران حكومت ایلخانان مغول برمی گردد. ولی در دوران صفوی با آجر و افزودن چند پاپیل و پشت بند به استحكام بنا افزوده‌اند، از جمله سردر ورودی كه با دو برج آجری و دروازه میانی ایجاد شده و برج‌های گوشه‌ای ضلع شمالی. در ضمن در قسمت‌های شرقی و غربی با دو پیلك نیم‌برج جهت استحكام بخشیدن به دیوارها افزوده اند. مصالح اصلی بنا بومی بوده و از سنگ لاشه منطقه می‌باشد و نیز آهك را نیز از معادن اطراف برداشت كرده‌اند. ولی مرمت دوران صفوی با آجر می‌باشد. كوشش گروه بازدیدكننده در روز 21/8/89 برای یافتن كوره آجر پزی در اطراف دو كاروانسرای یغمیش و خرگوشی بی نتیجه ماند، ولی در نزدیكی باتلاق گاوخونی خاك و آب مناسب برای تولید موجود بوده امّا مسافت، كمی زیاد می‌باشد. نوع شرفی‌های موجود در بام هر دو بنا یكسان و هم اندازه می‌باشد از این سو مشخص می‌گردد كه تاریخ مرمت كاروانسرای یغمیش حول و هوش 1023 هجری قمری یعنی 408 سال پیش می‌چرخد.
نمونه‌ای از آجر مثلثی شرفی در كلكسیون آجر میراث فرهنگی اردكان موجود می‌باشد. ابعاد آجرهای موجود در دیوارها 20*20*4 سانتی‌متر می‌باشد كه قالبی یكسان با بناهای موجود دوران صفوی دارد. از عجیب‌ترین مشخصه‌های این بنا كه در آغاز نیز بدان اشاره شد، شالوده‌ی سنگی بنا می باشد. معماری سنگی بنا كامل و بی نقص بوده در حدی كه گمان می‌رود معمار آن، بسیار آگاه به سازه‌های سنگی بوده است. قطر دیوار از ابتدا تا انتها تغییر داشته و چیدمان سنگ و ملات چنان جداناپذیر می‌باشد كه تمامی فاصله‌ی بین سنگ‌ها با ملات به خوبی پر شده و كار دقیق معمار و بنا، دلیلی را برای بندكشی دوباره بین سنگ‌ها نمی‌گذارد این خود دو موضوع را مشخص می‌كند یك،
وجود مسائل امنیتی: چون كار دقیق با سنگ و نبود هیچ فاصله‌ای بین سنگ‌ها سعود را از آن سخت می‌كندو دوم،
آگاهی معمار به سازه‌های سنگی: دقت در ساخت باعث یك پارچگی بنا شده و نیاز دوباره‌ای به افزودن بندكشی را خواستار نبوده است.


نمای شمالی و شرقی

شاید این داستان را شنیده باشید كه شاه عباس بهادرخان صفوی، دستور ساخت 1000 كاروانسرا را به شیخ بهائی می‌دهند و شیخ با ساخت 999 عدد، تنها به دلیل بیشتر در یاد ماندن عدد 999 كاروانسرا، نام شاه را ماندگار می‌كند و این كه نقشه‌ی تمامی كاروانسراها از  زیر دست هنرمند شیخ، بیرون می‌آید. این موضوع نكته قابل اهمیتی برای هر آگاهی می‌باشد. و نكته! شخصی آشنا به معماری بومی مناطق كویری، از مصالحی كه آشنا با آن می‌باشد برای مناطقی با شرایط آب و هوای مختلف این مرزبوم استفاده می‌كند دلیلش در یكسانی سبك معماری و مصالح كاروانسراهای صفوی به خوبی نمایان است. اما یغمیش كاروانسرایی سنگی با معماری قلعه‌ای و ارتفاع بلند حصارها كه از لبه بام بیش از 3 متر می‌باشد. از كجا و از چه اصولی پیروی می كند؟
این سوال، جواب‌هایی از جمله این‌كه معمار این بنا بومی نبوده و نیز آگاه به معماری كویری نیست را به ذهن راه می‌دهد. یا اینكه معماری از اصولی پیروی می كرده كه نیاز را پیش از پیش به یك بنای قابل دفاع مبرم می‌ساخته تا به یك سازه‌ی رفاهی بین راهی. این هر دو قابل استدلالی تاریخی می‌باشد. در جامع مفیدی این چنین از این بنا گفته شده،

«به سر حد یزد و اصفهان در میان بیابان واقع است. جائی است خوفناك ومكانی است پر وحشت در قدیم الایام قلعه ای ساخته بودند از سنگ رخام اما خرابی تمام در بنیان آن راه یافته بود. ایالت و شوكت پناه جانی خان قورچی باشی در زمان اقتدار به تعمیر آن همت گماشت و در نهایت استحكام به اتمام رسانید و بر اطراف آن برج‌های عالی تربیت داد و در ساحت آن چاهی حفر نمود كه مترددین از آن مستفیض می‌گردند و بانی آن را به دعا یاد می‌كنند.»

در این متن نیز به ناامنی منطقه اشاره شد كه می‌تواند چند دلیل داشته باشد. اول اهمیت راه اصفهان – یزد؛ دوم منطقه مشترك و سر حدی بین ولایت یزد و اصفهان كه حاكمین منطقه هیچ كدام در ایجاد امنیت منطقه چندان كوشا نبودند؛ سوم نزدیكی به باتلاق گاوخونی و دسترسی راهزنان به آب (حتی با توجه به این‌كه آب منطقه شور می‌باشد) و منطقه‌ای وسیع برای گریختن.
ارتفاع بیش از 9 متر دیوارها و نیز وجود برج‌های چهارگوشه بنا و نیز برج‌های نیمه در میان اضلاع شرقی ، غربی و جنوبی كه جنوبی كمی هم بلندتر می‌باشد و نیز سردر بیش از 15 متر با دو برج، همه و همه حاكی از وضعیت امنیتی بد منطقه و اهمیت راه‌گذری از این منطقه می‌دهد.

تأمین آب از طریق چاه می‌باشد كه در داخل رباط قرار دارد و این اهمیت وجود آب در این منطقه‌ی بیابانی را می‌رساند. نبود قنات و تأمین آب داخلی و نیز مكان‌هایی برای انبارکردن آذوقه، بیان‌گر این مطلب است که زمان‌هایی رباط در محاصره نیز بوده است. البته این نتیجه‌گیری كمی سریع می‌باشد ولی وجود جان پناه‌هایی با بیش از 3 متر ارتفاع و تعدد برج‌های دیده بانی و سردر بلند خود دلایلی می‌باشد كه رسیدن به این نتیجه را قوت می‌بخشد.

در پایان حضور، نوع كاربری فعلی آن كه با اصل بنا در ارتباط نیست، شاید كمی ما را نگران كند امّا این قلعه بنایی زنده است و در آن زندگی جاری می‌باشد و وجود هرگونه زندگی، به معنای زنده بودن این بنای با عظمت است. این‌كه ما از این كاربری انتقاد كنیم و یا میراث فرهنگی شهرستان را در خصوص ضعف در عملكرد مرمتی و رسیدگی به این بنا، به چالش بكشیم راه‌گشا نخواهد بود. با آگاهی از تمامی محدودیت‌های كاری، مالی و اداری این ارگان دولتی، ارائه‌ی یك راهكار كارشناسی به این سازمان می‌تواند مفید واقع شود. پس همین‌جا این سوال را از این ارگان دولتی می‌پرسیم كه آیا ما به عنوان یك انجمن فعال در خصوص فرهنگ و گردشگری شهرستان می‌توانیم همكاری در جهت پویایی دوباره‌ی این بنای زیبا و عظیم انجام دهیم؟
این سوال را تمامی شما هم كه این مطلب را می‌خوانید و برای زندگی بهتر این بنا فكری به نظرتان می‌رسد می‌توانید جواب‌گو باشید.


نمایی از برج جنوبی و دیوارهی سنگی آن

باتشكر از آقای حائری برای عکس‌ها




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
mercedes4short96.jimdo.com
شنبه 14 مرداد 1396 08:36 ق.ظ
Unquestionably believe that that you stated. Your favourite justification seemed to be at the web the simplest thing to
consider of. I say to you, I certainly get irked while people think about
worries that they just don't recognise about. You managed to hit the nail upon the top as smartly as defined out the whole thing with no need side effect , people can take a signal.
Will likely be back to get more. Thank you
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر