تبلیغات
...تاریخ اردکان... - کاروانسرای زیرو
اردکان یونان کوچک شاد باش ... ... تاابد سر زنده وآباد باش

کاروانسرای زیرو

نویسنده :EHSAN A.A
تاریخ:دوشنبه 22 اسفند 1390-07:33 ب.ظ

کاروانسرای زیرو

كاروانسراهای زیادی در محدوده اردكان است كه اگر قرار بر معرفی تمامی آن‌ها باشد شاید به سال‌ها وقت نیاز باشد ولی ما در نظر داریم تا با معرفی شاخصه‌های معماری این سازه‌های خدماتی- رفاهی شما را با جای جای خطوط ارتباطی و مسیرهای سفر در سال‌های دور آشنا كنیم.

در سفری كه به روستای تاریخی و پر جاذبه مغستان داشتیم، از روستای تاریخی خرانق، ساغند و شهرنو گذشتیم تا به روستای كهن مغستان رسیدیم. بنا داریم جاذبه‌های طبیعی روستای مغستان و در كنارش كویر بهشت‌آسای زرّین را معرفی كنیم. روستای زیبا و آرام مغستان در كنار جاده، در طول جغرافیایی 8/39 , 49 ,°23 و عرض جغرافیایی 3/34 , 4 ,°55 و در 32كیلومتری روستای خرانق قرار دارد. شما پس از طی مسافت 5/143 کیلومتر از اردکان، با گذر از خرانق و در کنار جاده‌ی یزد-طبس، با هاله‌ و یا كوپه‌ای سنگ برمی‌خورید كه بعید است به‌توانید تشخیص دهید که آن‌چه شما از فاصله‌ی 5/2 کیلومتری مشاهده می‌کنید بنا می‌باشد.

این امر دلایل زیادی دارد اگر در حال حركت بوده باشید می‌توان خطای دید و نیز سرعت عبور را علت دانست، ولی به خوبی در نگاه اول، هم رنگی با محیط اطراف برای شما محسوس می‌باشد.

بنای كاروانسرای ریزو  یا ریزآب، بعد از خرانق، كاروانسرای شاه عباسی آن و شهرنو، دومین منزل بعد از خرانق به طرف ساغند  می‌باشد. وجه تسمیه‌ی بنا مشخص نیست، ولی می‌توان به چشمه‌ی كم آب بالا دست آن كه از كوه‌های شمالی نزدیك به آن جاری است، اشاره كرد. آب مصرفی كاروانسرا و نیز برج دیده‌بانی آن نیز از این چشمه مشروب می‌شود.

در واقع مجموعه ریزو، یك كاروانسرای سنگی است و با قلوه‌سنگ‌های دگرگونی منطقه ساخته شده كه وزن هركدام بین 5 تا 35 كیلوگرم است و در كنارش یك برج دیده‌بانی وجود دارد كه تنها طبقه‌ی اوّل آن و راه عبوری آن باقی‌مانده است.

در دو ماه گذشته، شما با كاروانسراها‌ی خرگوشی و یغمیش آشنا شدید كه تركیبی از سنگ‌های تراش‌خورده‌ی آهكی، مانند تراورتن و سنگ‌های قلوه بزرگ و كوچك با آجر بود. ولی در كاروانسرای ریزو عمدتاً سازه و حتی روپوش‌ها و سقف، از قلوه‌سنگ ساخته شده است. در كاروانسرای خرگوشی، بنا تا دیواره‌ها از سنگ ولی قوس‌ها از آجر ساخته شده است؛ منتهی در ریزو حتی قوس‌ها هم با سنگ اجراء گردیده است و این شاخصه‌ای قابل توجه می‌باشد. این بنای سنگی با ارزش در تاریخ 22/8/86 به شماره 19906 با قدمت دوران صفوی در فهرست آثار ملی كشور به ثبت رسیده است. ولی ردپایی از این بنا در تواریخ و كتب دوران صفوی وجود ندارد. این نكته در كتاب «تاریخ اردكان» نیز ذكر شده كه در «جامع مفیدی» نشانی از این بنا دیده نمی‌شود. ولی سازه‌ی كاروانسرای ریزو و برج آن، معماری و قدمتی طولانی‌تر دارد. نوع و سبك معماری سازه اصفهانی نیست اما دلیل این گفته چیست؟

سبك معماری بنا، یكی از نشانه‌هایی است كه اكثر كارشناسان معماری برای تاریخ‌گذاری روی یك بنا به آن استدلال می‌كنند. سبك كاروانسرا‌های دوران صفوی از یك نوع نقشه در مناطق مركزی ایران تبعیت می‌كرده و آن سبك چهارایوانی اصفهانی بوده است؛ ولی كاروانسرای ریزو از سبك تك ایوانی با حیاط مركزی تبعیت می‌كند. بنا در قسمت‌های شمالی، جنوبی و شرقی در میانه‌ی ضلع خود، رواقی بزرگ‌تر دارد، ولی از ایوان غربی كه همان ورودی است، كوتاه‌تر و كم عمق‌تر است. نوع قوس‌ها دلیلی دیگر برای این مدعا می‌باشد. نوع قوس‌ها با قوس‌های رایج در كاروانسراهای سبك اصفهانی متفاوت بوده، قوس‌ها تیزه‌دار ولی تند‌تر و پای طاق‌ها بلندتر و ایوان ورودی رفیع ساخته شده است.

ورودی شترخوان‌ها از دو ضلع جنوبی و شمالی بوده و شما برای رسیدن به دو شتر‌خوان كه در دو ضلع غربی و شرقی قرار دارد باید از میان دو اتاق بگذرید. برعكس، كاروانسراهای سبك اصفهانی در شتر خوان‌ها نشانی از سكّو های جانبی برای نشستن مسافر ندارند. در انتهای كاروانسرا، درست در دو گوشه‌ی ضلع شمالی، دو اتاق با چرخشی 45 درجه وجود دارد كه رو به قبله ساخت شده است.

به‌هرحال كاروانسرای ریزو با تمامی جذابیت‌هایش، یكی دیگر از بناهای اردكان است كه شاید در دهه‌ی آتی، شما نشانی از آن را نبینید؛ مانند سنگ‌بنای آن كه شما نشانش را می‌بینید ولی اثری از آن نیست. شاید با دیدن سنگ‌هایی که بر سر ویرانه‌اش پخش خواهند شد، به‌توانید تشخیص دهید روزگاری در این مکان بنایی مانند یک کاروانسرا سر به آسمان برافراشته بوده است.

البته من به شخصه بسیار مسرور می‌شوم كه زمانه، عامل تخریب بنایی با ارزش و درخور، مانند كاروانسرای ریزو باشد تا انسان. وضعیتی که درگذشته‌ای نه‌چندان دور شاهد آن بودیم. كاروانسرای شاه‌عباسی ساغند كه سرباز‌خانه‌ی نیروی انتظامی شد یا کاروانسرای سلطان اردكان كه بازار روز شد آن هم با این وضع موجود و حتی حوض‌گور، با این كه مرمت‌شده، دیگر چیزی از آن به‌عنوان یك محوطه تاریخی باقی نمانده است.









داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
آزاده
شنبه 26 فروردین 1391 05:40 ب.ظ
پسرخاله متن ها رو خودت یه کم خلاصه تر کن،قسمت هایی که ضروری نیست رو حذف کن که نوشته هات خوشخوان تر بشه، اوا قالبت هم که خرابه درستش کن!
کارت درسته اردکانی
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر