تبلیغات
...تاریخ اردکان... - پل تاریخی خرانق
اردکان یونان کوچک شاد باش ... ... تاابد سر زنده وآباد باش

پل تاریخی خرانق

نویسنده :EHSAN A.A
تاریخ:چهارشنبه 17 اسفند 1390-05:27 ب.ظ

خرانق

در بین مردم كویر زمانی كه حرف از آب و سازه های آبی می آید، ذهن مردم كویر به سوی قنات، آب انبار، آسیاب آبی، حوضِ آب و گاهی هم مخازن آبی روی بام ها جهت استفاده فواره های حوض كشانده می شود گاهی هم در مناطق ییلاقی بندها و سد ها نام برده می شود. امّا پل، آن هم از نوع انتقال آب، درواقع آبْرو در كویر و به صورت خاص تر در استان یزد، كمی دور از ذهن می باشد.




ولی این یک واقعیّت انكار ناپذیر است. بر روی رودخانه كال (دوكالی)، در سرزمین زادگاه خورشید، پلی زده شده است به طول 40 متر و به ارتفاع 5/7 متر، با چهار دهنه قوسی و عرض تقریبی 1 متر كه شالوده و پایه ای سنگی با ملات ساروج دارد.

در دنیا عجایب زیادی وجود دارد که شاید به توان گفت یکی از آن ها معماری بسیار رمز گونه ی كویر است. وجود ساحلی كه مظهر آب قنات است از یك سو و زمین های كشاورزی در سوی دیگر، باعث شده تا یك پل جهت انتقال آب ساخته شود. نكته مهم این است كه قدمت پل زیبا و منحصر بفرد روستای خرانق اردكان، 1000 سال تخمین زده می شود ولی این را می دانیم كه این سازه نیم سنگی و نیم آجری كمتر مفهوم معماری ایرانی دارد. نوع قوس هایی كه در گذشته از پل و از معماری سنگی آن برداشت شده و هم اكنون به صورت آجری قابل مشاهده است، و نیز فلسفه وجود چنین بنایی، یعنی پلی که عمل انتقال آب را انجام می داده، بر گرفته از معماری یونانی می باشد. شروع و رونق سازه هایی آبی به این سبک، از زمان ساسانیان قوّت می گیرد. نمونه ی آن سازه هایی چون آسیابهای آبی شوشتر است. این بدین منظور نیست كه معماری گذشته ما با آب و سازه های وابسته به آب مأنوس نبوده؛ خیر، ما می توانیم مدّعی ساخت اولین تصفیه خانه ی آب در معبد ایشوشناك (چغازنبیل) در جهان باشیم. ولی این را هم می دانیم كه شرایط سرزمینی ایران مسیر انتقال آب را از زیر زمین ممكن می كرده و قنات را بوجود آورده است. پس نكته جالب اینجاست كه ما می توانیم مدّعی قدمتی 2000 ساله برای این پل باشیم ولی اینكه این قدمت حقیقی باشد یا نه منوط به بررسی كارشناسان با صلاحیت و متخصّصین ثبت بنای میراث فرهنگی استان یزد می باشد. جالب تر از همه این نكته می باشد كه میراث فرهنگی استان یزد كه متولّی ثبت و حفاظت از این بنا هست تاكنون اقدامی مبنی بر ثبت و مرمت این سازه آبی منحصر بفرد نكرده است. چرا؟؟؟؟؟

در معرفی خرانق در كتاب تاریخ اردكان از منابع متعدد به این نكته اشاره شده كه اسم اصلی این روستا خُوَرْنَقْ بوده اما «به چه دلیل؟»، اشاره ای با آن نشده است. خورنق در زبان پهلوی به معنای زادگاه خورشید است.

از روستا كه بگذریم به پل آبْرو خرانق می رسیم؛ سازه ای بسیار مهم. این پل هیچ گاه محل عبور و مرور فرد یا احشام نبوده است. هدف از ساخت این پل تنها انتقال آب از یك ساحل به ساحل دیگر رودخانه ی كال می باشد. با توجّه به سازه ی پل، شما با یك پایه سنگی ساروجی در امتداد پل روبرو می شوید كه احتمال بند یا سیل شكن بودن پل را نیز می دهد. سازه آبی خرانق به روایت تاریخ در یك سیل ویرانگر، طاق های دهانه ها و نیز بخش عمده ای از سیل بند خود را ازدست داده و در ادوار بعد با افزودن یك سیستم انتقال آب جدید و كمی مهندسی تر از قبل به كار خود ادامه داده است.

در این عكس مسیر آب كه از سه دهانه پل می گذرد مشخص شده و تنهادر دهانه دوم بخش باقی مانده بند پل را می توانیم ببینیم.

شترگلو چیست؟
در ساحل غربی رودخانه دوكالی با تنبوشه های سفالین و قطر تقریبی 40 سانتی متر، چاهی به عمق دیواره ساحل ایجاد شده كه در راستای عرض رودخانه این تنبوشه ها به چاهی در بخش شرقی می پیوندد جالب است بدانیم كه قطر تنبوشه ها در ضلع شرقی كمتر از ضلع غربی و ورودی آب است.

           

در تصاویر بالا دقیقاً مسیر ورودی و خروجی آب و نیز تنبوشه هایی كه در زیر زمین و پای پل كار شده مشخص گردیده است. حجم بالای آب در ورودی و نیز شیب زمین و سرعت آب در تنبوشه های افقی عرض رودخانه و نیز باریكی تنبوشه های قسمت مقابل، آب را با شدّت در جهت دیگر رودخانه به بالا می آورد. نكته حائز اهمّیّت این است كه این شتر گلو در ادوار بعد به این سازه آبی افزوده شده و زمانی كه پل فروریخته و كارایی خود را از دست داده این تكنیك جهت انتقال آب استفاده شده ولی می توان به این واقعیت پی برد كه این شتر گلو جواب گوی حجم زیاد آب و یا سرعت انتقال آب مناسب یا حتّی كمّی آب نبوده و در كوششی دوباره به احیاء پل انجامیده است. هر چه هست و نیست این سازه در شهرستان ما وجود دارد. ذکر این نکته لازم است كه این مطلب نباید باعث ایجاد ذوق و شوقی كاذب جهت مرمت و احیاء هرچه سریع تر آن شود چون ممكن است در جریان مرمت، اصالت و یك ریختی آن و شواهدی که برای تحقیق و بررسی بیشتر در زمینه تاریخ واقعی بنا وجود دارد از بین برود. مانند آن چیزی كه چندیست در كوچه پس كوچه های شهر تاریخی عقدا بوجود آمده و این شهر با هویت را با خوش خدمتی اداره مسكن و شهرسازی و نظارت ضعیف سازمان میراث فرهنگی استان یزد به شهرك سینمایی تبدیل كرده است. از سوی دیگر مسئولین امر حداقل باید در جهت ثبت این بنا كوششی مضاعف انجام دهند تا این بنای منحصر بفرد لااقل در استان معرفی شود.

منابع:
تاریخ اردكان : علی سپهری جلد 2 ص 202

منبع اینترنتی :   www.watermuseum.ir




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
shaynehelder.jimdo.com
شنبه 23 اردیبهشت 1396 06:27 ب.ظ
Greate post. Keep posting such kind of info on your
blog. Im really impressed by your blog.
Hey there, You have done a fantastic job.

I'll definitely digg it and in my opinion suggest to my friends.
I'm confident they'll be benefited from this
web site.
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 11:03 ق.ظ
You actually make it seem really easy together with your
presentation however I in finding this topic to be actually something which
I think I'd by no means understand. It seems too complex
and extremely wide for me. I am having a look ahead on your
next publish, I will try to get the dangle of it!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر